Liniowa detekcja zalania w serwerowni i rozdzielni

Znaczenie detekcji zalania w serwerowni i rozdzielni

Serwerownie oraz pomieszczenia rozdzielni elektrycznych to przestrzenie krytyczne, w których nawet niewielki wyciek wody może spowodować poważne szkody. Zalanie sprzętu IT lub aparatury elektrycznej grozi kosztownymi przestojami, utratą danych, a nawet pożarem spowodowanym zwarciem. W obowiązujących przepisach przeciwpożarowych nie znajdziemy bezpośredniego nakazu montażu czujników zalania, jednak normy branżowe i dobre praktyki jasno wskazują, że system detekcji wycieku wody jest niezbędnym elementem zabezpieczenia takich obiektów. Standardy dla centrów danych (np. europejska norma EN 50600) podkreślają konieczność ochrony przed zagrożeniami środowiskowymi, w tym przed zalaniem. Również analizy ryzyka oraz wytyczne Państwowej Straży Pożarnej zalecają uwzględnienie czujników zalania w serwerowniach i rozdzielniach – szczególnie tam, gdzie występują instalacje wodne (jak klimatyzacja czy tryskacze). Dzięki wczesnej detekcji wycieku możemy podjąć działanie zanim woda uszkodzi urządzenia, co nie tylko chroni mienie, ale ułatwia również pozytywne odbiory PSP (unikając sytuacji awaryjnych podczas kontroli).

Jak działa liniowy system detekcji zalania?

Liniowa detekcja zalania opiera się na specjalnym przewodzie czujnikowym, reagującym na kontakt z wodą na całej swojej długości. Taki przewód zawiera żyły sensoryczne izolowane materiałem przewodzącym prąd po zamoczeniu. W praktyce pełni on rolę ciągłej czujki – gdy gdziekolwiek na jego długości pojawi się ciecz (woda, glikol lub inny płyn przewodzący), następuje zmiana parametrów elektrycznych i wyzwolenie alarmu w module nadzorczym. System składa się z samego kabla detekcyjnego oraz jednostki monitorującej (lub centralki) nadzorującej ciągłość obwodu i wykrywającej spadek rezystancji przy kontakcie z wodą. Nowoczesne moduły potrafią obsłużyć nawet kilkaset metrów przewodu w jednej strefie i sygnalizują zarówno alarm zalania, jak i uszkodzenie kabla (przerwa, zwarcie). W odróżnieniu od pojedynczych czujek punktowych, liniowy przewód sensorowy zabezpiecza całą trasę potencjalnego wycieku – nie trzeba precyzyjnie wskazywać miejsca montażu czujki, ponieważ każdy fragment kabla pełni funkcję detektora. Integracja takiego systemu z istniejącymi instalacjami jest stosunkowo prosta. Moduły detekcji zalania posiadają wyjścia przekaźnikowe (bezpotencjałowe) lub interfejsy (np. Modbus), które można podłączyć do systemu sygnalizacji pożaru (SSP), systemu BMS albo dedykowanej centrali alarmowej. Warto zaznaczyć, że czujniki zalania nie zastępują urządzeń przeciwpożarowych wymaganych przepisami – stanowią uzupełniające zabezpieczenie techniczne. Jeśli planujemy włączenie ich do centrali pożarowej, należy użyć odpowiednich modułów wejściowych posiadających świadectwa CNBOP i zaprogramować zdarzenie jako „alarm techniczny” (tak, by nie wywołać fałszywego alarmu pożarowego).

Parametry instalacyjne: minimum techniczne, które decyduje o wiarygodności alarmu

Krótka lista, która realnie ogranicza fałszywe alarmy i upraszcza odbiór oraz serwis.

Element	Zalecenie	Dlaczego
MocowanieDo podłogi	Bez unoszenia i bez szczelin; mocowanie typowo ≤ 1 m.	Szybszy kontakt wody z przewodem.
GięciePromień	Bez załamań 90°. Łuki (min. promień ok. 25 mm).	Ochrona przewodu i złączy.
ZłączaOdcinki	Fabryczne zakończenia; nie ciąć i nie zarabiać na obiekcie.	Powtarzalna czułość i szczelność połączeń.
StrefaDługość linii	Dobór do modułu/centrali (zależnie od systemu; typowo do ok. 1000 m).	Stabilna praca i diagnostyka linii.
ModułLokalizacja	Min. 0,5 m nad posadzką i powyżej poziomu zalania.	Urządzenie działa podczas zdarzenia.
HVACNawiew	Unikaj stref z wilgocią/kondensatem; zachowaj dystans od nawiewu.	Mniej fałszywych alarmów.
ResetPo alarmie	Reset dopiero po osuszeniu przewodu i strefy.	Brak powrotu w alarm / niestabilności.
SSP/BMSIntegracja	W SSP jako zdarzenie techniczne; nie inicjować alarmu pożarowego.	Porządek formalny i eksploatacyjny.

Gdzie układać przewód detekcyjny w serwerowni?

Właściwe rozmieszczenie przewodu sensorowego w serwerowni determinuje skuteczność systemu – celem jest wykrycie wody w jak najwcześniejszej fazie, zanim zagrozi ona szafom rack i urządzeniom. Najważniejsze jest zabezpieczenie newralgicznych miejsc, w których może pojawić się woda:

Podłoga podniesiona (podłoga techniczna) – przestrzeń pod podłogą serwerowni to pierwsze miejsce, gdzie może zbierać się woda np. z nieszczelnej klimatyzacji. Przewód detekcyjny zaleca się ułożyć w przestrzeni podpodłogowej, prowadząc go wzdłuż rzędów szaf rack oraz wokół urządzeń klimatyzacyjnych. Szczególnie okolice szaf klimatyzacji precyzyjnej (CRAC) i wszelkich tac ociekowych powinny być objęte monitoringiem. Kabel warto poprowadzić obwodowo przy ścianach pomieszczenia – dzięki temu wyciek z przeciekającej ściany lub woda napływająca z sąsiednich pomieszczeń zostaną szybko wykryte.
Strefy pod szafami serwerowymi – jeśli serwerownia nie ma podłogi podniesionej, kabel można rozmieścić tuż przy podłodze, bezpośrednio pod serwerami i urządzeniami aktywnymi. Woda często rozlewa się wzdłuż posadzki – prowadzenie czujnika tuż przy spodzie szaf pozwoli wyłapać nawet niewielką kałużę formującą się pod urządzeniami. Istotne jest objęcie detekcją miejsc, gdzie kable wchodzą do szaf (przepusty podłogowe) – tam woda może wypływać na powierzchnię.
Wokół instalacji chłodzących i wodnych – przewód układamy zgodnie z trasą przebiegu potencjalnego wycieku. Jeśli pod podłogą serwerowni biegną rurociągi z chłodziwem (wodą lub glikolem) albo znajduje się klimatyzator z doprowadzoną wodą, sensor powinien być poprowadzony pod lub bezpośrednio wzdłuż tych przewodów. Dzięki temu ewentualna nieszczelność rurociągu zostanie natychmiast wykryta. Kabel mocujemy do podłoża lub do rury za pomocą klipsów co ok. 20 cm – zapobiega to opadaniu i tworzeniu luzów. Brak kontaktu z podłożem lub rurą opóźnia detekcję (woda musi najpierw zebrać się do poziomu wiszącego kabla), dlatego nie należy pozostawiać przewodu luźno zwisającego.

Pamiętajmy, by układając kabel, unikać obszarów zupełnie suchych (gdzie woda nigdy nie dotrze) – np. wysokich krawędzi czy wierzchu urządzeń, jeśli monitorujemy rozlanie po podłodze. Kluczowe jest objęcie wszystkich najniższych punktów, w których naturalnie może spływać woda. Dobrze zaprojektowany układ przewodu sprawi, że nawet niewielki wyciek (kilka kropel czy cienka warstwa wody) przerwany zostanie wychwycony natychmiast, a sygnał alarmowy pozwoli obsłudze zareagować, zanim awaria się rozwinie.

Zestawienie: gdzie układać przewód detekcyjny w serwerowni i rozdzielni

Przewód układa się tam, gdzie woda spływa i gromadzi się. Dla szybkiej reakcji: kontakt z podłożem.

Strefa	Prowadzenie	Wykrywa	Wskazówki	Błędy
Serwerownia Podłoga podniesiona	Pod podłogą: wzdłuż rack, obwodowo przy ścianach, w strefach spływu.	Skropliny, wycieki z chłodzenia, napływ z sąsiednich stref.	Nie prowadź „w powietrzu”. Zabezpiecz najniższe punkty.	Na tackach/korytach; pominięte zagłębienia/progi.
Serwerownia CRAC / klimatyzacja	Pod tacą, przy odpływie skroplin, przy złączach i wężach.	Kondensat, nieszczelności odpływu, mikrowycieki.	Unikaj stref nawiewu z wilgocią/kondensatem. Mocuj stabilnie.	W strumieniu nawiewu; brak przy odpływie; za daleko od źródła.
Wspólne Trasy rur	Równolegle do rur, pod armaturą: zawory, filtry, łączenia.	Wycieki na złączach i armaturze.	Bez naciągania. Omijaj ostre krawędzie. Chroń mechanicznie.	Pętla „w środku”; prowadzenie po przekątnej.
Wspólne Przepusty / wejścia	Przy przepustach kablowych, progach, strefach możliwego napływu.	Napływ z korytarza/stref obok, woda „od spodu”.	Zrób mapę napływu i spływu. Zabezpiecz ściany przy pionach.	Brak przy przepustach; pominięte strefy napływu.
Rozdzielnia Przy rozdzielnicach	Wzdłuż cokołów/podstaw szaf; równolegle do linii rozdzielnic.	Kałuże zanim woda wejdzie pod szafę.	Prowadź tak, by pierwsza woda dotknęła przewodu. Nie chowaj.	Zbyt daleko; za wysoko; estetyka zamiast skuteczności.
Wspólne Najniższe punkty	Zagłębienia, dna spadków, okolice odpływów, miejsca zbierania wody.	Pierwsze kałuże.	Najpierw spadki posadzki, potem trasa. To zwykle najpewniejsze miejsca.	Brak analizy spadków; tylko przy ścianach mimo spływu centralnego.

Rozmieszczenie czujnika zalania w pomieszczeniu rozdzielni elektrycznej

Pomieszczenia rozdzielni, głównych szaf zasilających czy serwerowni energetycznych również są zagrożone zalaniem – choćby przez wodę przedostającą się z innych kondygnacji, awarię instalacji wod.-kan. w pobliżu lub zadziałanie instalacji tryskaczowej. Woda i urządzenia elektryczne to groźne połączenie, dlatego system detekcji zalania w rozdzielni ma za zadanie szybko wychwycić ciecz zanim dotrze ona do elementów pod napięciem. Przy planowaniu ułożenia przewodu sensorowego w takim pomieszczeniu należy uwzględnić:

Okolice rozdzielnic i szaf sterowniczych – przewód prowadzimy tuż przy krawędziach podstaw szaf elektrycznych, tuż nad podłogą. Jeżeli szafy stoją na cokole, kabel można poprowadzić dookoła każdej szafy na poziomie posadzki. W przypadku modułowych rozdzielnic ciągnących się w rzędzie – warto ułożyć czujnik wzdłuż całej ich linii frontowej oraz tylnej. Wyciekająca woda będzie się rozlewać po podłodze, więc obwodowe zabezpieczenie daje szansę na wykrycie jej zanim dostanie się pod drzwi szafy i do urządzeń elektrycznych.
Wejścia kablowe i przepusty – zwróćmy uwagę na miejsca, gdzie kable elektryczne wchodzą do rozdzielni (np. przepusty kablowe w podłodze lub ścianie). Jeśli od strony sąsiednich pomieszczeń istnieje ryzyko napływu wody (np. zalanie sąsiedniej piwnicy czy kanału kablowego), to przy takich przepustach układamy odcinki kabla detekcyjnego. Dzięki temu woda wpływająca przez otwór kablowy natychmiast zetknie się z czujnikiem.
Obszar wokół pomieszczenia – dobrym zwyczajem jest ułożenie przewodu sensorowego wzdłuż ścian przy wejściu do rozdzielni oraz na granicy stref, gdzie przebiegają instalacje wodne (np. wzdłuż ściany graniczącej z łazienką lub pionem wodnym). Woda często przedostaje się szczelinami pod drzwiami lub przez ściany – obwodowe zabezpieczenie krawędzi pomieszczenia zwiększa szansę szybkiej detekcji. Jeśli w rozdzielni jest system tryskaczowy, warto ułożyć kabel także wokół i pod elementami instalacji tryskaczowej (szczególnie w pobliżu zaworów i rur, które mogą przeciekać).

Podobnie jak w serwerowni, solidne przymocowanie kabla do posadzki lub konstrukcji zapobiega opóźnieniom w wykryciu wycieku. Przewód czujnikowy możemy przytwierdzić do podłogi za pomocą taśmy dwustronnej przemysłowej albo uchwytów – ważne, by na całej długości stykał się on z powierzchnią chronioną. System detekcji w rozdzielni najczęściej podłączany jest do centrali pożarowej (jako alarm techniczny) lub do systemu monitoringu technicznego budynku. Dzięki temu informacja o zalaniu od razu trafi do obsługi lub personelu ochrony, a w razie potrzeby może automatycznie odłączyć zasilanie awaryjne określonych obwodów (jeśli tak zaprogramujemy reakcję systemu).

Najczęstsze błędy przy instalacji czujników zalania

Mimo prostoty działania systemów wykrywania wycieków, w praktyce zdarzają się błędy utrudniające skuteczną ochronę. Poniżej zebrano najczęstsze problemy oraz wskazówki, jak ich uniknąć – co ma szczególne znaczenie podczas odbiorów technicznych z udziałem PSP:

Niepełne pokrycie chronionej strefy – błąd polegający na ułożeniu kabla jedynie w części pomieszczenia. Przykładowo, pominięcie obszaru pod konkretnym klimatyzatorem lub nieobjęcie całego obwodu pomieszczenia może sprawić, że woda znajdzie drogę, której czujnik nie nadzoruje. Należy zawsze analizować potencjalne trasy rozlewania się wody i układać przewód we wszystkich miejscach narażonych – nie tylko „na oko”, ale zgodnie z rzeczywistym spadkiem podłogi i rozmieszczeniem instalacji. Jeśli jedna linia przewodu to za mało, można zastosować kilka odcinków w różnych strefach lub użyć systemu wielostrefowego.
Luźno ułożony, niezabezpieczony przewód – pozostawienie przewodu sensorowego zwisającego w powietrzu lub z odstępami od podłoża znacząco opóźnia reakcję systemu. To częsty błąd: kabel rzucony luzem pod podłogą podniesioną może miejscami nie dotykać posadzki. Aby system zadziałał przy minimalnej ilości wody, przewód musi leżeć płasko. Używajmy taśm i obejm, aby na całej długości kabel przylegał do podłogi lub rury – bez przerw i pętli unoszących go ponad powierzchnię.
Brak podziału na sekcje i sygnalizacji lokalnej – w dużych pomieszczeniach zastosowanie jednego obwodu detekcyjnego bez podziału na sekcje utrudnia zlokalizowanie źródła wycieku. Błędem jest też brak jakiejkolwiek lokalnej sygnalizacji – np. gdy system jedynie wysyła alarm do BMS, ale nie ma syreny ani lampki na miejscu. Dla poprawy bezpieczeństwa warto wydzielić kilka stref kablowych (np. osobno pod podłogą serwerowni, osobno w klimatyzatorze, osobno w rozdzielni), co pozwoli szybko wskazać obszar awarii. Dobrą praktyką jest też instalacja lokalnego alarmu optyczno-akustycznego w chronionym pomieszczeniu – tak, by personel znajdujący się na miejscu od razu wiedział o zagrożeniu.
Integracja niezgodna z przepisami – często popełnianym błędem jest włączanie czujników zalania do systemu przeciwpożarowego bez zachowania wymaganych certyfikatów i standardów. Jeżeli przewód zalania podłączymy bezpośrednio do pętli dozorowej SSP jako „nietypowy czujnik”, PSP może zakwestionować takie rozwiązanie przy odbiorze. Prawidłowo należy wykorzystać dedykowany moduł monitorujący posiadający certyfikat zgodności z normami (np. EN 54 dla urządzeń pożarowych, jeżeli dotyczy) oraz świadectwo dopuszczenia CNBOP, a następnie jego sygnał wprowadzić poprzez moduł wejściowy centrali jako alarm techniczny. W ten sposób spełnimy formalne wymagania – każdy element podłączony do SSP będzie atestowany, a alarm zalania nie zostanie pomylony z alarmem pożarowym. Alternatywnie, system zalania można pozostawić całkowicie niezależny, ale wtedy zadbać trzeba o skuteczne procedury powiadamiania obsługi (np. komunikat do centrum monitorowania lub SMS do administratora).
Zaniedbanie testów i konserwacji – jak każde zabezpieczenie, również czujniki zalania wymagają okresowego sprawdzenia. Częstym błędem jest przyjęcie, że system „jest i działa” bez formalnych testów. Tymczasem PSP podczas odbioru lub kontroli okresowej może poprosić o symulację zadziałania czujnika zalania. Należy więc przygotować procedurę testową (np. przyłożyć nasączoną wodą gąbkę do przewodu, aby zadziałał alarm) i przeprowadzać takie próby regularnie. Ważne jest też sprawdzanie stanu przewodu – czy nie uległ uszkodzeniu mechanicznemu lub korozji. Większość systemów ma autotest ciągłości, ale wizualna kontrola instalacji i czyszczenie przestrzeni (usunięcie kurzu, który mógłby utrudnić kontakt wody z kablem) są równie istotne.

Unikając powyższych błędów, zapewnimy że system detekcji zalania rzeczywiście spełni swoją rolę. Dobrze wykonana instalacja zostanie pozytywnie oceniona przez strażaków przy odbiorze – jako element podnoszący poziom bezpieczeństwa pożarowego obiektu (mniejsze ryzyko zwarć i pożarów od zalania).

Gdzie układać przewód detekcyjny w serwerowni?

Podłoga podniesiona (podłoga techniczna) – przestrzeń pod podłogą serwerowni to pierwsze miejsce, gdzie może zbierać się woda np. z nieszczelnej klimatyzacji. Przewód detekcyjny zaleca się ułożyć w przestrzeni podpodłogowej, prowadząc go wzdłuż rzędów szaf rack oraz wokół urządzeń klimatyzacyjnych. Szczególnie okolice szaf klimatyzacji precyzyjnej (CRAC) i wszelkich tac ociekowych powinny być objęte monitoringiem. Kabel warto poprowadzić obwodowo przy ścianach pomieszczenia – dzięki temu wyciek z przeciekającej ściany lub woda napływająca z sąsiednich pomieszczeń zostaną szybko wykryte.
Strefy pod szafami serwerowymi – jeśli serwerownia nie ma podłogi podniesionej, kabel można rozmieścić tuż przy podłodze, bezpośrednio pod serwerami i urządzeniami aktywnymi. Woda często rozlewa się wzdłuż posadzki – prowadzenie czujnika tuż przy spodzie szaf pozwoli wyłapać nawet niewielką kałużę formującą się pod urządzeniami. Istotne jest objęcie detekcją miejsc, gdzie kable wchodzą do szaf (przepusty podłogowe) – tam woda może wypływać na powierzchnię.
Wokół instalacji chłodzących i wodnych – przewód układamy zgodnie z trasą przebiegu potencjalnego wycieku. Jeśli pod podłogą serwerowni biegną rurociągi z chłodziwem (wodą lub glikolem) albo znajduje się klimatyzator z doprowadzoną wodą, sensor powinien być poprowadzony pod lub bezpośrednio wzdłuż tych przewodów. Dzięki temu ewentualna nieszczelność rurociągu zostanie natychmiast wykryta. Kabel mocujemy do podłoża lub do rury za pomocą klipsów co ok. 20 cm – zapobiega to opadaniu i tworzeniu luzów. Brak kontaktu z podłożem lub rurą opóźnia detekcję (woda musi najpierw zebrać się do poziomu wiszącego kabla), dlatego nie należy pozostawiać przewodu luźno zwisającego.

Podsumowanie i rekomendacje

Zalanie serwerowni lub rozdzielni elektrycznej to scenariusz, którego skutki mogą być równie groźne co pożar. Wdrożenie liniowego systemu detekcji wycieku wody pozwala wykryć problem na wczesnym etapie i podjąć działania zapobiegawcze zanim dojdzie do awarii urządzeń czy pożaru od zwarcia. Kluczem do skuteczności jest jednak prawidłowe rozmieszczenie i instalacja przewodów czujnikowych – tam, gdzie realnie może pojawić się woda. Należy kierować się zarówno wiedzą techniczną, jak i obowiązującymi normami: stosować urządzenia z odpowiednimi certyfikatami, trzymać się wytycznych producentów odnośnie montażu oraz spełniać wymagania PSP w zakresie integracji z systemami przeciwpożarowymi.

Na rynku dostępne są nowoczesne rozwiązania spełniające te kryteria – przykładem jest system liniowej detekcji wody Signaline WATER oferowany przez firmę FUMARO, który pozwala monitorować nawet do 1000 m przewodu i jest przystosowany do współpracy z centralami alarmowymi. Dzięki takim urządzeniom można dostosować ochronę przeciwzalaniową do specyfiki obiektu – od małej serwerowni po rozległe centrum danych.

Podsumowując, planując ochronę serwerowni i rozdzielni, nie wolno pomijać zagrożenia zalaniem. Edukacja personelu, regularne testy systemu oraz wsparcie ekspertów przy doborze i instalacji czujników to elementy, które zapewnią realne bezpieczeństwo i spokój podczas odbiorów technicznych. Jeżeli masz wątpliwości, jak zaimplementować takie rozwiązanie u siebie – warto skonsultować się ze specjalistami posiadającymi doświadczenie w systemach przeciwpożarowych i niskoprądowych. Fachowe doradztwo pozwoli dobrać optymalny system detekcji zalania, zgodny z przepisami i dostosowany do Twoich potrzeb, dając pewność, że woda zostanie wykryta na czas, zanim wyrządzi szkody.

Skontaktuj się z nami

Jeśli potrzebujesz pomocy w doborze odpowiedniego kabla sensorycznego lub chcesz skonsultować projekt systemu liniowej detekcji ciepła, zapraszamy do kontaktu:

📩 zamowienia@fumaro.pl